Οι Παλαίστρες της Μικρόπολης οι Πεχλιβάνηδες και μια ξεχασμένη Παράδοση

Οι Παλαίστρες της Μικρόπολης μια άγνωστη πτυχή της ιστορίας μας

Οι παλαίστρες αποτελούσαν ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία των παλιών πανηγυριών της Μικρόπολης Δράμας (παλιά Καρλίκοβα).

Οι αγώνες πάλης διεξάγονταν συνήθως κατά το πανηγύρι του χωριού, συγκεντρώνοντας παλαιστές όχι μόνο από τη Μικρόπολη και τα γύρω χωριά, αλλά και από τη Δράμα, τις Σέρρες και την Καβάλα.

Οι παλαίστρες που πραγματοποιούνταν στα πανηγύρια της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης πριν από το 1940 ακολουθούσαν συνήθως το πρότυπο της λαδόπαλης (yağlı güreş). Οι παλαιστές, γνωστοί ως πεχλιβάνηδες, αγωνίζονταν μπροστά στο συγκεντρωμένο πλήθος, όμως η ιεροτελεστία των αγώνων ξεκινούσε ήδη από την παραμονή της γιορτής των Αγίων Αναργύρων.

Την παραμονή, οι παλαιστές, η οργανωτική επιτροπή και οι επιτηρητές-διαιτητές, συνοδευόμενοι από ζουρνάδες και νταούλια, γύριζαν το χωριό, ενώ ο τελάλης καλούσε τον κόσμο να συγκεντρωθεί την επόμενη ημέρα στην παλαίστρα. Οι παλαιστές, με σκηνές εικονικής πάλης, διαφήμιζαν τους αγώνες που θα ακολουθούσαν.

Το απόγευμα της επόμενης ημέρας οι φίλαθλοι, κυρίως άνδρες, συγκεντρώνονταν στο αλώνι, στον χώρο της παλαίστρας, που βρισκόταν στην τοποθεσία «Μπατατζάκι». Το σημείο αυτό βρίσκεται σήμερα στον δρόμο προς τον Άγιο Παντελεήμονα, μετά τη διασταύρωση της Αγίας Μαρίνας, στη δεξιά πλευρά του δρόμου.

Οι επιτηρητές-διαιτητές, που είχαν οριστεί από την οργανωτική επιτροπή, ορκίζονταν ότι θα ήταν δίκαιοι, προσκυνούσαν τις εικόνες, έπαιρναν την ευχή του ιερέα και, συνοδευόμενοι από τους ήχους των ζουρνάδων και των νταουλιών, κατευθύνονταν προς την παλαίστρα. Πολλές φορές χρέη διαιτητή αναλάμβανε κάποιο σεβαστό πρόσωπο του χωριού, όπως ο παπάς, κάποιος προύχοντας, πρόκριτος ή γηραιός κάτοικος.

Μπροστά από την πομπή προηγούνταν πάντοτε η σημαία, συνήθως με τον ίδιο σημαιοφόρο κάθε χρόνο. Όλη η συνοδεία εισερχόταν στον αγωνιστικό χώρο της παλαίστρας. Οι οργανοπαίκτες, παίζοντας το «Γκιουρεσί Χαβασί», έκαναν έναν κύκλο στον χώρο και στη συνέχεια κάθονταν μπροστά από την παλαίστρα ή ακόμη και μέσα σε αυτήν. Συχνά ο νταουλτζής στεκόταν κοντά στους παλαιστές και με τα δυνατά χτυπήματα του νταουλιού ανέβαζε το ηθικό τους. Η μουσική δεν σταματούσε σχεδόν ποτέ και συνόδευε τους αγώνες μέχρι το τέλος τους.

Ο τελάλης καλούσε τους παλαιστές-πεχλιβάνηδες να δηλώσουν το όνομά τους και την κατηγορία στην οποία επιθυμούσαν να αγωνιστούν.

Οι κατηγορίες των αγώνων

Οι αγώνες χωρίζονταν συνήθως σε τέσσερις κατηγορίες, ανάλογα με την ηλικία και την εμπειρία των αθλητών:

1. Μπας

2. Μπουγιούκ

3. Κουτσούκ Ορτά

4. Μπασμά

Ωστόσο, πολλές φορές η διαδικασία των αγώνων ακολουθούσε μια πιο αυθόρμητη μορφή.

Ένας δυνατός άνδρας ή γνωστός παλαιστής έμπαινε πρώτος στην παλαίστρα και προκαλούσε το κοινό. Με φωνές ή χειρονομίες καλούσε όποιον επιθυμούσε να τον αντιμετωπίσει. Η μουσική των ζουρνάδων και των νταουλιών ενίσχυε την ένταση της στιγμής.

Το πλήθος παρακολουθούσε σιωπηλό, καθώς η σιωπή αποτελούσε μέρος της πρόκλησης. Ένας δεύτερος παλαιστής έβγαινε μόνο εφόσον αισθανόταν αρκετά δυνατός, τον προέτρεπε η κοινότητά του ή επιθυμούσε να δοκιμάσει τη φήμη και τις ικανότητές του.

Η πάλη αποτελούσε δοκιμασία δύναμης, ανδρείας αλλά και κοινωνικού κύρους. Συνοδευόταν πάντοτε από ζουρνάδες και νταούλια που έπαιζαν το «Γκιουρεσί Χαβασί». Η παράδοση αυτή ήταν διαδεδομένη σε πολλά χωριά της Ανατολικής Μακεδονίας και έφερε έντονες επιρροές από τις παλαιστικές συνήθειες της οθωμανικής περιόδου.

Υπήρχε ένα κοινό μακεδονικό πρότυπο λαϊκής πάλης, το οποίο εφαρμοζόταν στη Μικρόπολη όπως και στα περισσότερα χωριά της Δράμας και των Σερρών πριν από τον πόλεμο. Επιτρεπόταν το πιάσιμο από το δερμάτινο παντελόνι, το γνωστό κιουσπέτι, χαρακτηριστικό στοιχείο της παραδοσιακής πάλης. Νικητής αναδεικνυόταν εκείνος που κατάφερνε να ρίξει τον αντίπαλό του ανάσκελα ή να αποκτήσει πλήρη έλεγχο του σώματός του. Δεν υπήρχε χρονόμετρο· ο αγώνας ολοκληρωνόταν μόνο όταν υπήρχε ξεκάθαρος νικητής.

Πώς ξεκινούσε ένας αγώνας

Οι δύο παλαιστές στέκονταν στο κέντρο της παλαίστρας. Συνήθως έβγαζαν τα παπούτσια τους και φορούσαν το κιουσπέτι. Το σώμα τους ήταν αλειμμένο με λάδι, γεγονός που δυσκόλευε τις λαβές.

Πριν από την έναρξη του αγώνα έσκυβαν ελαφρά ή χαιρετούσαν το κοινό, ενώ συχνά άγγιζαν το έδαφος ως ένδειξη σεβασμού. Ο διαιτητής, στεκόταν δίπλα τους.

Δεν υπήρχε σφυρίχτρα. Ο διαιτητής έδινε το σύνθημα με μια απλή εντολή ή με ένα νεύμα. Σε ορισμένες περιπτώσεις η έναρξη συνοδευόταν από χαρακτηριστικό μουσικό σκοπό των ζουρνάδων και των νταουλιών.

Οι παλαιστές πλησίαζαν αργά ο ένας τον άλλον και επιχειρούσαν τις πρώτες λαβές από το κιουσπέτι ή τη μέση. Η πρώτη ρίψη μπορούσε να έρθει γρήγορα ή να προηγηθεί αρκετή ώρα αναγνωριστικής πάλης.

Η ψυχολογία έπαιζε σημαντικό ρόλο. Η πρώτη κίνηση συχνά έδειχνε ποιος προσπαθούσε να επιβάλει τον ρυθμό του αγώνα. Η υπομονή θεωρούνταν εξίσου σημαντική με τη δύναμη, ενώ το κοινό σχολίαζε συνεχώς τις κινήσεις των παλαιστών, λειτουργώντας σαν μια ζωντανή αφήγηση του αγώνα.

Πώς τελείωνε ένας αγώνας

Ένας αγώνας ολοκληρωνόταν μόνο όταν υπήρχε καθαρό αποτέλεσμα. Ο ένας παλαιστής έπρεπε να πέσει ανάσκελα, να καθηλωθεί χωρίς δυνατότητα αντίδρασης ή να παραδεχθεί την ήττα του.

Δεν υπήρχαν πόντοι ούτε χρονικά όρια. Μόνο η καθαρή επικράτηση έκρινε τον νικητή.

Τότε ο κριτής ή διαιτητής έμπαινε στο κέντρο της παλαίστρας, σήκωνε το χέρι ή έδινε φωνητικά το τέλος του αγώνα.

Ο ηττημένος συνήθως σηκωνόταν μόνος του και έδινε το χέρι στον αντίπαλό του. Σε αρκετές περιπτώσεις έσκυβε συμβολικά ως ένδειξη σεβασμού. Δεν υπήρχαν εντάσεις ή αντεγκλήσεις, όπως συχνά συναντώνται στα σύγχρονα αθλήματα.

Πολύ συχνά ο νικητής δεν αποχωρούσε από τον χώρο. Παρέμενε στο κέντρο της παλαίστρας περιμένοντας τον επόμενο αντίπαλο, με αποτέλεσμα να διεξάγονται διαδοχικοί αγώνες.

Τι ακολουθούσε μετά τον αγώνα

Μετά τη νίκη ακολουθούσε η αποθέωση του νικητή. Το πλήθος ζητωκραύγαζε και χειροκροτούσε, ενώ οι φίλοι και οι συγγενείς του τον αγκάλιαζαν ή τον σήκωναν στα χέρια. Συχνά του προσέφεραν χρήματα ως μπαξίσι.

Οι ζουρνάδες και τα νταούλια δυνάμωναν τον ρυθμό τους και πολλές φορές ξεκινούσε αμέσως χορός γύρω από την παλαίστρα. Η πάλη αποτελούσε αναπόσπαστο κομμάτι του πανηγυριού και συνδεόταν άμεσα με το γλέντι που ακολουθούσε.

Τα έπαθλα των νικητών

Τα έπαθλα δεν είχαν τον αθλητικό χαρακτήρα των σημερινών διοργανώσεων.

Συνήθως περιλάμβαναν:

1. Χρήματα ή φιλοδωρήματα.

2. Πρόβατα ή κατσίκια.

3. Κρασί και άλλα τρόφιμα.

4. Υφαντά ή συμβολικά δώρα από το χωριό.

Πάνω απ’ όλα, όμως, το μεγαλύτερο έπαθλο ήταν η φήμη και η αναγνώριση ως ο καλύτερος πεχλιβάνης του πανηγυριού.

Στη Μικρόπολη το τέλος των αγώνων αποτελούσε το σήμα για την κορύφωση του γλεντιού. Η παλαίστρα δεν έκλεινε αμέσως, αλλά συνέχιζε να αποτελεί σημείο συγκέντρωσης των κατοίκων, ενώ ο νικητής παρέμενε συχνά το τιμώμενο πρόσωπο της ημέρας.

Γνωστοί πεχλιβάνηδες της ευρύτερης περιοχής

Από τις Σέρρες και την ευρύτερη περιοχή αναφέρονται οι:

1. Παναγιώτης Παπαπαναγιώτου (Ηράκλεια Σερρών)

2. Χατζηδήμου (Κρυωνάς) από την Κουμαριά

3. Κώστας Μπουζούκας από την Πεντάπολη

4. Γρηγόρης Γρηγορίου από την Κοίμηση

5. Χρήστος Τσολάκης από τη Νιγρίτα

6. Άγγελος Ατέσης

7. Θανάσης Μιτόπουλος, δραστήριος μέχρι τον πόλεμο

Οι φημισμένοι παλαιστές της Μικρόπολης

Ιδιαίτερα γνωστοί ήταν οι τοπικοί παλαιστές που συμμετείχαν σε πανηγύρια και παλαίστρες σε ολόκληρη την περιοχή:

1. Ο Γιάννης Πετρόπουλος από τη Χαριτωμένη.

2. Ο Ζαχαρίας Παπαθανασίου από την πάνω συνοικία, του οποίου διασώζεται και φωτογραφία.

3. Ο φημισμένος Γιάννηκας της Τσάβας απο την πάνω συνοικία.

4. Ο Αβραάμ Βάντσιος από την πάνω συνοικία, ο οποίος, σύμφωνα με προφορικές μαρτυρίες, ήταν ιδιαίτερα ψηλός και εύσωμος, γεγονός που δυσκόλευε τους αντιπάλους του να πιάσουν τη ζώνη ή το κιουσπέτι του.

Πριν από την ανταλλαγή των πληθυσμών συμμετείχαν επίσης πολλοί Οθωμανοί παλαιστές, οι οποίοι έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση και διάδοση της παράδοσης του πεχλιβανισμού στην περιοχή.

Η παλαίστρα της Μικρόπολης δεν ήταν απλώς ένας χώρος αγώνων. Ήταν ένας τόπος συνάντησης, κοινωνικής προβολής, λαϊκής ψυχαγωγίας και διατήρησης μιας παράδοσης που σημάδεψε τη ζωή των κατοίκων της περιοχής για πολλές γενιές.

Στην παρακάτω φωτογραφία, αριστερά, εικονίζεται ο Ζαχαρίας Παπαθανασίου, γνωστός πεχλιβάνης της Μικρόπολης, ο οποίος αγωνιζόταν στην κατηγορία Μπας και ήταν ιδιαίτερα γνωστός με πολλές νίκες στις παλαίστρες των Σερρών.

Στην πορεία θα δημοσιεύσουμε επιπλέον φωτογραφικό και ιστορικό υλικό, βασισμένο σε προσωπικές μαρτυρίες και καταγραφές που συνέλεξε η ιστοσελίδα πριν από 30 χρόνια.